نام همدان

در سنگ‌نبشته‌ی داریوش یکم در بیستون، نام شهر همدان به صورت پارسی باستان Hamgmtana [همگمتانه] (DB 2.76ff.)؛ ایلامی Ag-ma-da-na؛ اکدی A-ga-ma-ta-nu آشکار می‌شود. این نام معمولاً به عنوان واژه‌ای اشتقاق یافته از han-gmata* ="[محل] گردهم‌آیی" تفسیر گردیده و نتیجه گرفته شده است که، پیش از شکل‌گیری دولت ماد، در این جا گونه‌ای جلسه و شورای مردمی برگزار می‌شد (هردوت1/97، به شورایی مادی که شاه Deioces را تعیین و منصوب کرد اشاره نموده، اما محل آن را مشخص نساخته است). احتمال اطلاق واژه‌ی ایلامی برساخته شده‌ی hal.mata.na* (= سرزمین مادها) به این شهر وجود ندارد، چرا که پای‌تخت ماد "سرزمین" خوانده نمی‌شد یا نامی ایلامی نداشته است. لُرد کورزن (Curzon)، با ملاحظه این که هفت شهر به نام Ecbatana وجود داشت که چهار تای آن در ایران واقع بود، اظهار داشت که این نام صرفاً معرف پای‌تخت یا شهری پادشاهی بوده است.
در منابع کلاسیک و جز آن، این نام به اشکال گوناگونی دیده و یافته می‌شود: یونانی: Ekbatana، Agbatana، لاتینی: Ecbatana، Ecbatanas، Ecbatanis Partiorum، آرامی کتابی: Ahmet، ارمنی: Ahmatan، Hamatan، Ekbatan، پارسی میانه: همدان، و غیره.
برپایه‌ی مبانی تاریخی و باستان‌شناختی، مطابقت Ecbatana با همدان حتمی است. با وجود این، کم‌یابی بازمانده‌های نمایان پیش از اسلام در همدان، برخی از دیدارکنندگان اروپایی را به باورمندی به مکان‌های بدیل و جایگزینی چون شوش، کنگاور، و تخت سلیمان برای Ecbatana سوق داد.*

* S. C. Brown, "Ecbatana": Encyclopaedia Iranica, vol. VIII/1, 1997

/ 0 نظر / 4 بازدید