بازرگانی در عصر هخامنشی
ساعت ۱٢:٢۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/٦/۱٧   کلمات کلیدی:

«بابلستان» قطبی بزرگ در امر بازرگانی میان ایالت‌های غربی آسیای کوچک، فنیقیه، فلستین، و مصر از یک سو، و سرزمین‌های جنوب و شرق میان‌رودان از سوی دیگر بود. در آسیای کوچک، بازرگانان بابلی مواد رنگی، آهن، مس، قلع و شراب خریداری می‌کردند. در آسیای کوچک، آهن و نقره استخراج می‌گردید و در قبرس و امتداد بخش فرادست دجله، مس؛ در منطقه‌ی اخیر سنگ آهک نیز استخراج می‌شد. بابلی‌ها از مصر و سوریه برای رنگ‌رزی پارچه‌های پشمی و سفید کردن پارچه و نیز برای شیشه‌سازی و پزشکی، زاج سفید می‌آوردند. هم‌چنین "مصر" طلا، عاج، آبنوس و دیگر کالاهای تجملی را تهیه می‌کرد. اشیایی را که صنعتگران و افزارمندان یونانی در Naucratis در دلتای نیل ساخته‌اند، حتا در آسیای مرکزی نیز یافته شده است. هردوت (3.6) به تحویل خمره‌های شراب فنیقیه به مصر اشاره می‌کند؛ این اطلاعات را کشف کوزه‌های دارای نبشته‌های فنیقیه‌ای در مصر، و نیز پاپیروس آرامی‌زبانی که به «شراب از صیدون» آورده شده به مصر اشاره می‌کند، تأیید می‌نماید. فنیقیه و سوریه چوب سرو، رنگ، شیشه‌آلات، و دیگر مصنوعات ارزنده را صادر می‌کردند.
تجارت‌خانه‌ی Egibi، مستقر در بابل، نقش مهمی را در بازرگانی به ویژه با ماد و ایلام ایفا می‌کرد. نمایندگان مؤسسه‌ی "اگیبی" برده‌هایی را در ایلام خریداری می‌کردند و بنا به نوشته‌ی "دیودروس سیکولوس" (17.67.3)، رقمی از فراورده‌های کشاورزی نیز از ایلام وارد می‌شد. "بابلستان" غله و پارچه‌ی پشمی، که خواهان و خریدار آن بسیار بود، به ویژه به ایلام صادر می‌کرد.
در خود پارس دادوستد کالا و پول بسط و توسعه‌ی اندکی داشت. بنا به نوشته‌ی هردوت (1.153) و استرابو (15.3.19)، پارس‌ها بازارگاه نداشتند و در بازارهای باز خرید و فروش نمی‌کردند [!]. این نکته نیز درخور نگرش است که در شواهد مستند فراوانی که متون (الواح) ایلامی تخت جمشید فراهم آورده‌اند، اطلاعات مستقیم و صریحی درباره‌ی بازرگانی وجود ندارد. با وجود این، آینه‌ها، ظروف، و دیگر اشیایی را که افزارمندان پارسی ساخته‌اند، در مصر یافته شده است. نام چندین بازرگان پارسی نیز شناخته شده است. برای نمونه، برپایه‌ی متن بابلی پیش‌نویسی شده در شهر Humadeshu در غرب ایران در طی شهریاری "کبوجیه" (30-522 پ.م.)، دو فرد پارسی زنان برده‌ای را به یک بابلی فروخته‌اند؛ همان متن به فردی پارسی با نام Artarushu اشاره می‌کند که لقب «رییس بازرگانان» را داشت.
در شرق، "هند" طلا، عاج و روغن‌های خوش‌بو را به امپراتوری هخامنشی صادر می‌کرد. سنگ لاجورد و عقیق سرخ از سغد و باختر، و فیروزه از خوارزم می‌آمد (کتیبه‌ی DSf)، و طلای "سیبری" از طریق باختر به امپراتوری وارد می‌شد. در غرب، "یونان" بازرگانی فعالی را با سرزمین‌های امپراتوری هخامنشی با صادرات روغن زیتون، شراب و به ویژه سفال (هردوت 3.6) دنبال می‌کرد. گلدان‌های آتنی نه تنها در کرانه‌های دریای سیاه بل که در شهرهای بزرگ هخامنشی نیز یافته شده است.
بندرهای خلیج فارس مراکز عمده‌ی بازرگانی دریایی هخامنشی با غرب بودند. آن چه به ویژه پیوندی پراهمیت با این بازرگانی داشت، کانال داریوش در مصر بود که دریای سرخ را به رود نیل متصل می‌کرد و بدین ترتیب دسترسی به دریای مدیترانه را میسر می‌ساخت (کتیبه‌ی DZc). در آغاز، تجارت دریایی میان امپراتوری هخامنشی و غرب، به ویژه در دست بازرگانان فنیقیه‌ای بود. با وجود این، رفته رفته بازرگانان یونانی آنان را در Aegean از میدان به در کردند و رقابت موفقیت‌آمیزی را نیز با فنیقیه‌ای‌ها در مناطق دیگر آغاز نمودند. *

* M. A. Dandamayev, "Commerce II. in the Achaemenid period": Encyclopaedia Iranica, vol. 6, 1993, pp. 59-60